Het vaderland viert feest dit jaar. Men spreekt van het "175-25" jubileum: 175 jaar onafhankelijkheid en 25 jaar federalisme. Die tweede datum verwijst naar de grondwetsherziening van 1980. België werd formeel echter pas een federale staat in 1993.

Vier grondwetsherzieningen kwamen eraan te pas om België van een unitaire in een federale staat om te bouwen: die van 1970, 1980, 1988-89 en 1993 (later kwam er nog de herziening bij van 2001, waarbij landbouw een bevoegdheid van de gewesten werd). De grondwetsherziening van 1980 behelsde slechts een verdere uitvoering van de principes vastgelegd in 1970. De herziening van 1970 was veruit de belangrijkste. In plaats van te spreken van "175-25," spreken we daarom beter van "175-35." Dit maakt bovendien duidelijk dat de Vlamingen niet veel te vieren hebben.

In 1970 werd immers de zogenaamde "grendelgrondwet" gestemd. Daarmee werd verhinderd dat de Vlaamse demografische meerderheid haar democratische overwicht ooit zou kunnen gebruiken om haar politieke rechten in België af te dwingen. België was nooit een democratie waar de meerderheid het voor het zeggen had. In de jaren zestig van vorige eeuw was het er echter met rasse schreden naar op weg. De "grendel" die in de Grondwet van 1970 ingevoerd werd, maakte het echter onmogelijk dat België ooit een democratie zou worden.

Concreet betekent de grendel dat voor elke toekomstige grondwetswijziging of maatregel waarvoor een taalgroep de zg. "alarmbel" doet rinkelen, niet slechts een tweederde meerderheid van alle kamerleden nodig is, maar tevens de meerderheid binnen elke taalgroep. Deze regel heeft het principe verankerd dat België tot in lengte van dagen bestuurd wordt door de meerderheid binnen de (Waalse) minderheid, in plaats van door de Vlaamse meerderheid.

In een parlement met 150 leden, waarvan 88 Vlamingen en 62 Franstaligen, volstaan immers 31 Franstalige stemmen om alle maatregelen en hervormingen te blokkeren, zelfs indien die gesteund zouden worden door de overige 119 parlementsleden. 175 jaar geleden werden de Vlamingen van de Nederlandse natie losgerukt en werden al hun taalkundige rechten afgeschaft; 35 jaar geleden werd vastgelegd dat België nooit tot een tweede Nederlandse natie zou kunnen uitgroeien.

Marc Reynebeau schreef op 18 januari in een krant (die ik niet koop maar waaruit lezers mij soms knipsels toesturen) dat hij ooit "een Paulus-op-weg-naar-Damascus-moment" had. De jonge Reynebeau werd van zijn flamingantische paard gebliksemd door het zien van een kaartje met de uitslag van de volksraadpleging over Leopold III in 1950. Het heette, schrijft Reynebeau, dat het om "een communautaire kloof" ging waarbij "Vlaanderen pro en Wallonië contra de omstreden vorst had gestemd." Dat was niet correct, benadrukt hij, want ook het landelijke deel van Wallonië, met name de provincies Namen en Luxemburg, hadden in meerderheid Leopoldistisch gestemd. Het was dus geen nationale, maar een sociaal-economische tegenstelling, aldus Reynebeau, die daardoor van de weeromstuit zijn flamingantisme afzwoer en Belgicist werd.

Mijn "Paulus-op-weg-naar-Damascus-moment" kwam er door analyse van de uitslag van diezelfde volksraadpleging. Het deed mij beseffen dat de Vlaamse Beweging geen nationalistische maar een democratische strijd moet voeren. Zoals algemeen bekend won Leopold het referendum met 58% pro en 42% contra. In Vlaanderen behaalde Leopold echter 72%; in Wallonië slechts 42%. Hoewel Leopold op Belgisch (en Vlaams) niveau de meerderheid won, mocht hij desondanks niet als koning terugkeren omdat hij geen meerderheid had bij de Franstaligen.

In 1950 werkte reeds het in de grendelgrondwet vastgelegde principe: op Waals niveau volstaat 58% der stemmen om een beslissing tegen te houden, maar op Belgisch niveau niet. Omdat de meerderheidsregel in Wallonië moet gelden, mag hij in België (en Vlaanderen) niet gelden. Omdat Wallonië een democratie moet zijn, mogen België en Vlaanderen het niet zijn.

De Vlaamse eis moet daarom zijn: "Geef ons een democratie, met België als het kan, zonder België als het moet." Het gaat immers niet om een keuze tussen België of Vlaanderen, maar om een keuze tussen België of democratie.

Het probleem daarbij is dat dwaze of door het regime gekochte Vlaamse politieke leiders in 1970 zelf de Vlaamse meerderheid uit handen hebben gegeven, zodat (behalve in het onwaarschijnlijke geval dat 31 der Franstalige kamerleden daarmee akkoord zouden gaan) er binnen het Belgische constitutionele kader geen mogelijkheid meer bestaat om de democratie opnieuw in te voeren. Daarom is de toevoeging "met België als het kan" sinds 1970 overbodig. De enige optie blijft: "Geef ons een democratie. Zonder België omdat het moet."

Een grondwet die uitsluit dat een volk nog ooit democratisch zijn eigen lot kan bepalen, is bovendien ongeldig volgens het in het internationaal recht erkende principe van het "jus cogens." Dit beginsel stelt dat er bepaalde rechtsnormen bestaan die hun basis in het natuurrecht vinden en die zo fundamenteel zijn dat men er niet aan kan verzaken. Het recht van een volk op een democratisch bestuur is zo'n recht.

12/02/05