Benedictus

De nieuwe paus heet Benedictus XVI. Aan Benedictus XV (1914-1922) heeft het Vlaams-nationalisme geen slechte herinneringen. Toen België in 1919 August Borms ter dood veroordeelde, zorgde Benedictus XV ervoor dat deze activist niet geëxecuteerd werd. Dit feit werd in 1991 in Wetenschappelijke Tijdingen onthuld door de historicus Robrecht Boudens en eind vorig jaar door Erik Martens in het kwartaalblad Secessie nog eens onder de aandacht gebracht. Ook Gerolf Annemans verwees er vorige week terloops naar op zijn weblog.

Enkele dagen nadat het Hof van Cassatie in november 1919 de doodstraf voor Borms had bevestigd, diende Benedictus XV op 21 november een gratieverzoek voor de Vlaamse leider in bij de Belgische autoriteiten. De paus was getroffen geweest door een rapport van de Vaticaanse nuntius in Munchen, Eugenio Pacelli (de latere paus Pius XII, 1939-1958), over de diepchristelijke overtuiging van Borms. Brussel zat met het pauselijke gratieverzoek zeer verveeld en vroeg Rome zelfs om het in te trekken. Bovendien mocht het genadeverzoek absoluut niet openbaar gemaakt worden. De Belgicistische kardinaal Mercier, aartsbisschop van Mechelen, heeft er alles voor gedaan om dit te verhinderen. Op 11 december 1919 trok de paus, onder druk van Brussel en Mechelen, het genadeverzoek formeel zelfs in, maar hij was daar blijkbaar pas toe bereid nadat hem vanuit Brussel verzekerd was dat Borms in geen geval terechtgesteld zou worden.

Gewillig oor

Op 23 januari 1920 werd Borms in zijn cel meegedeeld dat het koning Albert I behaagd had om gevolg te geven "aan de verzoeken tot gratie die tot hem waren gericht." Borms was verbaasd want hij had zelf niet om genade gevraagd en had ook zijn familie en vrienden verboden om dit te doen. Zijn vraag om de indiener(s) van het gratieverzoek te kennen, bleef onbeantwoord. Dat het om een tussenkomst van de paus ging, werd pas zeven decennia later bekend toen Robrecht Boudens de Vaticaanse archieven raadpleegde.

Een andere historicus, Jan De Volder, onthulde dat paus Benedictus XV in 1920 eveneens weigerde in te gaan op een verzoek van de Belgicistische kardinaal Mercier om de Belgische gelovigen te verbieden "deelachtig te worden aan passionale conflicten die de burgers van hetzelfde land verdelen." Mercier wilde dat het Vaticaan de Vlaamse Beweging zou veroordelen. Benedictus schreef in april 1921 inderdaad een brief over de "quaestio Flandrica" maar hij sprak daarin uitdrukkelijk niet over de leken en herhaalde alleen het (nog steeds geldende) verbod voor priesters en seminaristen om aan politiek te doen. Pas na de dood van Benedictus in 1922, vonden de Belgische autoriteiten opnieuw een paus (Pius XI, 1922-1939) die zich gewillig een oor liet aannaaien vanuit Brussel en Mechelen.

In oorlog

De keuze van de pausnaam Benedictus XVI door Joseph Ratzinger heeft uiteraard niets te maken met de houding van Benedictus XV ten opzichte van de Vlaamse Beweging. Wel lijkt het erop dat ook onder Benedictus XVI de verhoudingen tussen Rome en Mechelen voorlopig gespannen zullen zijn. Waar de huidige aartsbisschop van Mechelen, kardinaal Danneels, een verzoening nastreeft tussen het geloof en de waarden van het secularisme (en daarom zelfs voor de moslims een "Franse Revolutie" bepleit), verkondigde kardinaal Ratzinger steeds dat het secularisme de grootste vijand van het katholieke geloof is - een grotere vijand zelfs dan de islam. Hij heeft daarin m.i. gelijk, want de islamisering van West-Europa is het onvermijdelijke gevolg van het religieuze vacuüm dat het secularisme teweeg heeft gebracht door de christelijke grondslag van onze beschaving weg te vagen. Volgens Ratzinger is het katholicisme in oorlog met het seculiere relativisme.

Het beleidsprogramma van de nieuwe paus kon men reeds lezen in het boek "The Ratzinger Report" dat in 1985 verscheen bij Ignatius Press in San Francisco. Ik kreeg het exemplaar dat hier voor mij ligt destijds van Seth Lipsky, toenmalige chef van de opinieredactie bij The Wall Street Journal Europe, daarna hoofdredacteur van The Jewish Forward in New York en thans uitgever van The New York Sun. Seth, hoewel joods, was zeer onder de indruk van Ratzinger. "Vandaag," zo zei Ratzinger in het boek, "moet de christen meer dan ooit beseffen dat hij tot een minderheid behoort en dat hij in oppositie is tegen alles wat volgens de 'geest van de wereld' goed, vanzelfsprekend en logisch heet te zijn. Eén van de meest dringende opdrachten voor de christen is het nonconformisme. We moeten ons verzetten tegen vele ontwikkelingen in de heersende cultuur."

Waarheid

Die houding sprak Seth als gelovige jood aan. Ze sprak, en spreekt, ook vele gelovige protestanten aan, omdat de strijd tegen secularisme en relativisme een strijd is die alle gelovigen wereldwijd voeren. Niet alleen de gelovigen overigens, maar zelfs agnosten die bekommerd zijn om transcendente en absolute waarden. De Londense Times schreef vorige week in een editoriaal dat de nieuwe paus de beste keuze is omdat hij zijn jeugd beleefde in de Weimarrepubliek die ten onder ging omdat "het te ver doorgedreven morele relativisme er capituleerde voor de seculiere ideologieën van rechts en links."

In een recent interview (De Tijd, 16 april) stelt de Amerikaanse conservatieve agnost Charles Murray dat de Westerse beschaving tot dusver gekenmerkt werd door "de passionele drang om de waarheid te vinden." Volgens de seculiere nihilisten en postmodernisten bestaat de waarheid niet. Dat is volgens Murray de grote misvatting van onze tijd. Omdat de Kerk de zoektocht naar de waarheid steeds als het hoogste doel heeft gesteld, was het christendom volgens Murray "de motor voor Europa als bakermat van culturele en wetenschappelijke hoogtepunten." Sint-Benedictus is de patroonheilige van Europa. De keuze van diens naam door de nieuwe paus is dan ook geen toeval. Benedictus XVI, de "pantserpaus," verzamelt de troepen voor de strijd om de ziel van Europa.

21/04/05